پژوهشکده امنیت غذایی

معرفی پژوهشکده امنیت غذایی در سایت دانشگاه

بانک جهانی امنیت غذایی ( Food Security ) را «دسترسی همه مردم در تمام اوقات به غذای کافی برای داشتن یک زندگی سالم» تعریف کرد. این تعریف به سه عنصر «موجود بودن غذا»، «دسترسی به غذا» و «پایداری در دریافت غذا» استوار است. عنصر "موجود بودن غذا" تنها به میزان مواد غذایی در مرزهای ملی که درگذشته عنصر اصلی امنیت غذایی بود، تکیه ندارد و امروزه شامل تولید (عرضه داخلی) و واردات مواد غذایی می‌باشد.مفهوم «دسترسی به غذا» نیز دسترسی فیزیکی و اقتصادی به منابع جهت تامین اقلام غذایی مورد نیاز جامعه است که تابعی از درآمد ، اشتغال و قیمت بوده و معنای «پایداری در دریافت غذا»، ثبات و پایداری دریافت ارزش های غذایی مورد نیاز جامعه می‌باشد. امنیت غذایی نه تنها مستلزم عرضه کافی مواد غذایی در سطح کلان می‌باشد بلکه ناظر بر توزیع عادلانه غذا به منظور دستیابی همگان به آن نیز هست.

امنیت غذایی سنگ بنای یک جامعه توسعه یافته و عنصر اصلی سلامت فکری، روانی و جسمی آن جامعه است. ناامنی غذایی ذخیره سرمایه اجتماعی افراد مشمول آن و نیز معناداری هنجارها و ارزش‌های انسانی و دینی را شدیداً تحلیل خواهد برد. لذا ناامنی غذایی تهدیدی بالفعل یا بالقوه علیه ارزش‌های بنیادین نظام اسلامی خواهد بود. ناامنی غذایی دامنه انتخاب افراد را شدیداً محدود، و در بسیاری موارد حق انتخاب را از آنها می‌گیرد و از اینرو قابلیت‌ها و استانداردهای زندگی‌شان را تنزل خواهد داد. ناامنی غذایی در یک نظام سیاسی- اجتماعی ارزشهای حیاتی و در نتیجه امنیت ملی آنرا تضعیف خواهد کرد.

فائو اعلام کرده است که برای تامین غذای مورد نیاز جمعیت 9 میلیارد نفری جهان در سال 2050، باید تولید کنونی را دو برابر کرد. تحقق این هدف مستلزم رفع موانعی از قبیل محدودیت زمین‏های کشاورزی، کمبود آب، قیمت بالای انرژی، افت سرمایه گذاری در زمینه تحقیقات کشاورزی و افزایش ضایعات غذایی می‏باشد. توسعه پایدار در بخش کشاورزی، عاملی حیاتی برای تغذیه جهان در دهه‏های آتی است.

جهان در حال حاضر سه چالش غذایی عمده در پیش رو دارد:

چالش اول این است که گرسنگی در سطح جهان در حال افزایش است. امروزه اقشار کثیری از مردم گرسنه جهان به طور مستقیم یا غیر مستقیم برای بقای خود به کشاورزی وابسته‏اند. بر اساس آخرین ارزیابی به عمل آمده از سوی سازمان فائو (FAO)، امروزه بالغ بر 969 میلیون نفر در جهان با هزینه‌ای کمتر از یک دلار در روز زندگی می‏کنند و حدود سه چهارم از آنها برای بقا خود به کشاورزی وابسته هستند. در واقع، فقر و تنگدستی شدید این افراد خروج از این وضعیت را برای آنها غیر ممکن ساخته است.

چالش دوم، عدم وجود تعادل در رژیم غذایی روزانه افراد است. اگرچه سوء تغذیه ناشی از فقر همچنان یکی از دلایل عمده مرگ در سراسر جهان است، سایر بیماری‏های مرتبط با رژیم غذایی از جمله چاقی، بیماری‏های قلبی، انفارکتوس و دیابت نیز در حال گسترش است.

چالش سوم تولید غذا، نابودی محیط زیست و طبیعت می‏باشد. تخریب محیط زیست از دو جنبه با غذا در ارتباط است. این مساله با محدود کردن محصولات غذایی، تولید مواد غذایی را کاهش می‏دهد. از سوی دیگر، این مساله حاصل فعالیت‏های نادرست کشاورزی است. مشکلاتی مانند فرسایش خاک، آلودگی آب، انتشار گازهای گلخانه‏ای و از بین رفتن تنوع زیست محیطی، تهدیدی جدی علیه تولید جهانی غذا به شمار می‏رود.

امنیت ملی :

امنیت ملی مفهومی غربی است که بعد از جنگ جهانی دوم مطرح شد.: امنیت ملی را به طور عینی به معنای فقدان تهدید نسبت به ارزش‌های مکتسبه و به طور ذهنی به مفهوم فقدان ترس از حمله به این گونه ارزش‌ها است.

در تعریف مدرن امنیت ملی بجای توجه به تهدیدات خارجی، آسیب‌پذیری‌های داخلی بیش‌تر مورد توجه است و تهدید خارجی دارای اعتبار کمتری است. همچنین بجای مسایل نظامی به شرایط و عوامل اقتصادی (نرخ بیکاری، تورم، میزانGDP یا تولید ناخالص داخلی، درآمد سرانه، ذخیره ارزی و میزان جمعیت فعال) پرداخته می‌شود در حالی که در نگرش و گفتمان سنتی تهدید اولا منشاء خارجی دارد و ثانیا وجه نظامی آن غالب است. این عوامل در کنار توانایی دولت در عرضه سطح معقولی از رفاه اجتماعی و امنیت غذایی، مقبولیت و مشروعیت دولت را تحت تاثیر قرار می‌دهند.

رابطه امنیت غذایی و امنیت ملی:

امنیت غذایی یک سیاست امنیت ملی می‌باشد که کم و کیف آن مقدار عرضه و کیفیت کالای عمومی امنیت ملی را در هر کشور تعیین می‌کند. عرضه یک سطح بهینه امنیت ملی مستلزم تدارک سطح بهینه امنیت غذایی است. تاریخ روابط بین کشورها نشان می‌دهد که کشورهای قدرتمند در بیش‌تر موارد از مواد غذایی به عنوان حربه‌ای سیاسی علیه کشورهای جهان سوم بهره گرفته‌اند. تجربه کشورهای کم‌تر توسعه یافته حاکی از این است که وابستگی‌ آن‌ها به واردات مواد غذایی از کشورهای توسعه یافته‌تر باعث ضربه‌پذیری سیاسی‌شان شده و امنیت ملی‌شان همواره از این محل در معرض تهدید بوده است.این موضوع در شرایط تحریمی از اهمیت قابل ملاحظه ای برخوردار است.

ناامنی غذایی عزت نفس یک ملت، به عنوان ستون اصلی توسعه و استقلال ملی، را تخریب و با ایجاد اختلال در انباشت سرمایه اجتماعی، کنش‌های جمعی را بسیار پرهزینه می‌کند و در نتیجه امکان وفاق و وحدت ملی را کاهش می‌دهد. بدلیل وجود این رابطه مهم و تنگاتنگ ، ارتقاء سطح امنیت غذایی و امنیت ملی در قانون اساسی، قوانین و سیاستهای کلی برنامه‌های دوم، سوم و چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و سند چشم‌انداز جمهوری اسلامی ایران در افق سال 1404 هجری شمسی، مورد توجه خاص و ویژه قرار گرفته است. 

اگرچه امنیت غذایی از زیرساختهای مختلف عرضه، توزیع مناسب و تغذیه و بهداشت برخوردار است، اما متغیرهای کلان اقتصادی مانند تورم، نرخ اشتغال، درجه فقر، چگونگی توزیع درآمد بین اقشار جامعه، شاخصهای توسعه روستایی و سطح درآمد جامعه و اتکای عرضه به منابع داخلی هر کشور یا واردات، بر آن اثر دارد.

امنیت غذایی با ابعاد اقتصادی و منابع انسانی امنیت ملی رابطه مستقیم و با ابعاد سیاسی - اجتماعی، دفاعی - نظامی و فرهنگی - علمی و فناوری آن رابطه غیرمستقیم دارد. اتکاء به تولیدات داخلی مواد غذایی آسیب پذیری در سطح ملی بویژه در شرایط تحریمی را به حداقل میرساند. عرضه باثبات مواد غذایی نقش اساسی در امنیت غذایی جامعه دارد و نهایتاً میتواند پایداری و استمرار امنیت غذایی را تضمین نماید.

با عنایت به این موضوع، و با توجه به سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغ شده از سوی مقام معظم رهبری، که نزدیک‌ هشت بند از 24 بند آن بخش کشاورزی را شامل می‌شود و با تأکید بر بند هفت آن، که به تأمین امنیت غذایی و ایجاد ذخایر راهبردی با تأکید بر افزایش کمی و کیفی تولید (مواد اولیه و کالا) اشاره می‌کند، بر آن داشت تا با بهره مندی از پتانسیل امکانات، آزمایشگاهها و اعضای هیئت علمی در این راستا برای استراتژی های آتی واحد اراک و استان برنامه ریزی گردد. لذا در مهرماه 1397 تاسیس پژوهشکده امنیت غذایی در دستور کار قرار گرفت. پس از طی مراحل در شورای پژوهشی دانشگاه و شورای پژوهشی استان، در نهایت در بیست و پنجمین جلسه کمیسیون دائمی هیئت امناء دانشگاه آزاد اسلامی استان مرکزی به اتفاق آراء به تصویب رسید. این پژوهشکده شامل حوزه های تحقیقاتی به شرح ذیل است تا بتواند با زیرساختهای پیش بینی شده در تعامل با مراجع تصمیم گیری و سیاستگذاری در سطح بین المللی، ملی و استانی نقش آفرینی نماید :

ردیف

حوزه های تحقیقاتی

توجیه علمی

1

پدافند غیرعامل تهدیدات غذایی

پیش بینی انواع تهدیدات داخلی و خارجی محصولات کشاورزی استراتژیک و غذا

2

الگوی کشت اراضی دایر زراعی

ارائه تقویم زراعی بر مبنای توسعه کشاورزی پایدار متناسب با توپوگرافی و پهنه بندی اقلیمی، کاربری اراضی و قابلیت های هر منطقه در راستای کاهش هزینه های تولید و استفاده بهینه از منابع آب

3

آمایش سرزمین و مدیریت بخش کشاورزی سازگار با محیط زیست

تأمین غذای کافی و سالم برای نیاز غذایی جمعیت کشور و دستیابی به الگوی بهینه تولید با مدیریت خشکسالی ، سیل ، طوفان و تغییرات اقلیمی برای جلوگیری از کاهش پتانسیل تولیدی بخش کشاورزی

4

تحقیقات تولید و فرآوری محصولات استراتژیک

کاهش واردات محصولات اساسی استراتژیک مورد نیاز از طریق افزایش تولید از منابع داخلی و بر اساس اصول کشاورزی پایدار

5

فن آوریهای نوین در بخش کشاورزی و صنایع غذایی

توسعه کمی و کیفی زیرساخت های مربوط به اطلاعات، ارتباطات، ماهواره ها، آموزش های مجازی و ...

6

صنایع غذایی و فرآوری محصولات کشاورزی و دامی

کنترل کیفیت و ارائه راه های بهبود تولید و فرآوری غذای سالم

7

ایمنی غذا

آزمایشهای استاندارد به منظور بررسی کیفیت محصولات کشاورزی، غذایی و فرآوری شده

8

محصولات کشاورزی و دامی تراریخته

آینده نگری ضرورت افزایش عملکرد و کیفیت محصولات در واحد سطح

9

مدیریت آفات ، بیماریها و علفهای هرز

ارائه راهکار برای رفع معضلات آفات، بیماریها و علفهای هرز متعدد در کشاورزی پایدار و سازگار با محیط زیست

10

نانوتکنوژی گیاهی

کاهش مصرف نهاده ها و افزایش راندمان آنها

11

تغذیه کننده ها و کودهای گیاهی

بهبود و اصلاح خاک در افزایش عملکرد کمی و کیفی با تمرکز روی محصولات استراتژیک

12

تحقیقات بذر و نهال

تولید بذر و نهال کیفی با خلوص ژنتیکی بالا بر مبنای ژرم پلاسم بومی

13

خوراک دام و طیور

تولید و تأمین خوراک مورد نیاز دام و طیور با اتکاء به تولیدات داخلی

14

بازاریابی و تجارت محصولات کشاورزی و غذایی

ارتقاء جایگاه ایران در تولید و تجارت محصولات کشاورزی جهان با بهبود کیفی تولیدات و افزایش قدرت رقابت پذیری در بازارهای منطقه ای و جهانی

15

مدیریت آب و آبیاری

تکمیل زیربناها و تأسیسات فنی آبیاری مکمل طرح های سرمایه گذاری ملی و توسعه تحقیق و بهبود فرآیند ترویج و آموزش مبانی علمی بهره وری آب با تأکید بر پیشینه سنتی و بومی آبیاری در ایران

16

توسعه روستایی

بهره برداری اصولی و حفظ و احیای منابع پایه تولید شامل آب و خاک که در حیطه فعالیت روستاییان است

 

هدایت هدفمند، کاربرد محور و ارتقای کیفی و کمّی طرح ها و پروژه های تحقیقاتی پژوهشی، پایان نامه های کارشناسی ارشد و رساله های دکتری با وجود مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری رشته ها و مقاطع زیر در واحد اراک از جمله اهداف پژوهش کاربردی پژوهشکده امنیت غذایی می باشد:

 

رشته/ مقطع

کارشناسی

کارشناسی ارشد

دکتری

مهندسی کشاورزی-گیاه پزشکی

-

-

مهندسی کشاورزی-بیماری شناسی گیاهی

 

-

مهندسی کشاورزی-حشره شناسی

 

مهندسی کشاورزی-زراعت و اصلاح نباتات

-

-

مهندسی کشاورزی-اصلاح نباتات

-

مهندسی کشاورزی- بیوتکنولوژی کشاورزی

-

 

مهندسی کشاورزی- زراعت

-

مهندسی کشاورزی- علوم علف های هرز

-

-

مهندسی کشاورزی- فضای سبز

-

-

مهندسی کشاورزی- علوم باغبانی- گیاهان دارویی، ادویه ای و نوشابه ای

-

مهندسی منابع طبیعی- محیط زیست

-

-

مهندسی منابع طبیعی- محیط زیست-تنوع زیستی

-

مهندسی منابع طبیعی- محیط زیست-ارزیابی و آمایش سرزمین

-

 

مهندسی منابع طبیعی- محیط زیست- آلودگی محیط زیست

-

مهندسی کشاورزی- مهندسی آب

-

مهندسی کشاورزی- علوم دامی

-

-

مهندسی کشاورزی- علوم دامی- تغذیه دام

-

مهندسی منابع طبیعی- مرتع

-

تماس با ما:
fsri@iau-arak.ac.ir
fsri.ir@gmail.com